Khuôn đôn chân kỷ là loại khuôn đặc biệt trong nghề đúc đồ xi măng cho cây cảnh. Nó khó hơn khuôn chậu thường vì chân cao, nét cong và nhiều chi tiết nhỏ. Bên mình đã đổ loại này nhiều lần, thất bại có, thành công có. Bài này kể lại những gì đã rút ra, theo thứ tự từ công dụng, cấu tạo, quy trình đến cách sửa lỗi.
Chúng tôi viết cho người đã biết sơ về đúc xi măng. Nếu bạn mới vào nghề, vẫn đọc được, chỉ cần chậm rãi từng phần.
Đôn chân kỷ dùng để làm gì
Đôn chân kỷ là phần đế nâng chậu hoặc tiểu cảnh lên cao. Người chơi cây thường đặt chậu bonsai, chậu lan hoặc tượng nhỏ lên đôn. Nhờ vậy cây có tầm nhìn đẹp hơn. Đáy chậu cũng thoáng, ít đọng nước và ít bám bẩn từ nền.
Trong sân vườn, đôn còn có vai trò tạo nhịp. Một hàng chậu có đôn cao thấp khác nhau trông sinh động hơn hẳn hàng chậu đặt bệt. Nhiều quán cà phê sân vườn cũng chuộng cách bày này.
Ai thường tìm mua đôn
Khách của loại sản phẩm này khá đa dạng. Có người chơi bonsai muốn đế cho cây dáng. Có chủ nhà vườn cần bày hàng cho đẹp mắt. Cũng có xưởng đúc nhận đơn sỉ cho cửa hàng cây cảnh. Mỗi nhóm cần cỡ và kiểu dáng khác nhau, nên khuôn nào cũng có chỗ dùng.
Ngoài ra, đôn còn giúp chậu cân đối với không gian. Chậu nhỏ đặt trên đôn cao nhìn thanh thoát. Chậu lớn đặt trên đôn thấp lại vững và đầm. Chọn chiều cao đôn theo tỉ lệ chậu là việc người chơi lâu năm rất chú ý. Khi bày thử, hãy lùi ra vài bước và nhìn tổng thể trước khi chốt vị trí.
Cấu tạo khuôn đôn chân kỷ
Một bộ khuôn đôn chân kỷ thường gồm vài phần ghép lại. Phần thân ngoài tạo hình mặt đôn. Phần lõi tạo khoảng rỗng bên trong để giảm trọng lượng. Có mẫu thêm các mảnh phụ để tạo chân cong hoặc hoa văn nổi.
Mối ghép giữa các mảnh là chỗ cần để ý nhất. Mối khít thì chậu ra đường nét liền. Mối hở thì vữa rỉ ra, tạo đường chỉ thừa. Chúng tôi luôn ghép thử khô một lần trước khi đổ. Nếu thấy khe, dùng kẹp hoặc dây cột giữ chặt hơn.
Những chi tiết nhỏ nhưng quan trọng
- Độ nghiêng của chân, giúp tháo khuôn không kẹt.
- Gờ viền trên mặt đôn, nơi đặt chậu.
- Lỗ kỹ thuật để thoát khí khi đổ.
Mẫu khuôn tốt thường tính sẵn các chi tiết trên. Bạn nên hỏi rõ lúc chọn. Có thể xem các mẫu hiện có ở trang khuôn đơn chậu cảnh để hình dung các dạng cấu tạo khác nhau.
Quy trình đúc đôn chân kỷ
Quy trình dưới đây là cách chúng tôi thường làm. Mỗi xưởng có thể điều chỉnh theo thói quen. Quan trọng là giữ thứ tự và không bỏ bước.
Bước 1: chuẩn bị khuôn
Lau sạch lòng khuôn, đảm bảo không còn vụn vữa mẻ trước. Bôi một lớp dầu tách khuôn thật mỏng. Dầu quá dày sẽ để lại vết loang trên bề mặt đôn. Sau đó ghép các mảnh và cố định chắc.
Bước 2: trộn vữa
Vữa đúc đôn cần mịn hơn vữa đúc chậu to. Cát phải sàng kỹ, bỏ hạt thô. Về bản chất vật liệu, xi măng là chất kết dính, nên tỉ lệ nước ảnh hưởng mạnh tới độ bền. Chúng tôi trộn đủ ẩm, sệt như hồ đặc nhưng vẫn chảy được vào góc nhỏ. Trộn xong để vài phút cho vữa ổn định rồi mới đổ.
Bước 3: đổ và rung
Đổ từ từ, không đổ dồn một chỗ. Vừa đổ vừa gõ nhẹ vào thành khuôn để khí thoát ra. Có thể dùng bàn rung nếu xưởng có. Rung vừa đủ, đến khi mặt vữa lên đều và không còn bọt khí nổi lên. Rung quá lâu sẽ làm cát lắng, mặt dưới sần.
Bước 4: chờ và tháo
Để khuôn yên chỗ bằng phẳng, tránh xê dịch. Thời gian chờ tùy thời tiết và loại vữa. Trời nóng khô thì nhanh hơn, trời ẩm thì chậm hơn. Khi vữa đủ cứng, tháo từng mảnh phụ trước, rồi mới tháo thân chính. Tháo từ từ, không cạy mạnh.
Phần quy trình tổng quát cho chậu xi măng, bạn có thể xem thêm bài quy trình đúc chậu xi măng tại xưởng. Nhiều bước của đôn cũng tương tự, chỉ khác độ mịn vữa và nhịp tháo.
Bước 5: bảo dưỡng
Sau khi tháo, giữ đôn ở nơi râm mát và hơi ẩm vài ngày. Xi măng cần thời gian để đạt độ cứng ổn định. Phơi nắng gắt ngay sẽ làm nứt chân. Nhiều thợ phủ bao tải ẩm lên đôn trong những ngày đầu.
Một lưu ý về cỡ đôn: đôn quá hẹp so với chậu sẽ khiến chậu chênh vênh. Đôn quá rộng lại làm chậu trông lạc. Bên mình thường để mặt đôn rộng hơn đáy chậu một chút, đủ cho viền chậu không chạm mép. Cách này vừa an toàn vừa gọn mắt. Khi làm khuôn hay chọn khuôn, hãy hỏi trước kích thước mặt đôn.
Lỗi thường gặp và cách khắc phục
Lỗi nào cũng có nguyên nhân. Biết nguyên nhân thì sửa nhanh hơn nhiều. Dưới đây là mấy lỗi bên mình gặp nhiều nhất.
Bề mặt rỗ, lỗ khí
Nguyên nhân thường là rung chưa đủ hoặc vữa quá đặc. Khí bị kẹt ở chỗ cong. Cách sửa là giảm độ sệt một chút và gõ kỹ hơn quanh phần chân. Nếu lỗ nhỏ, bạn có thể trám lại bằng vữa mịn sau khi tháo.
Chân đôn bị nứt hoặc mẻ
Thường do tháo khuôn quá sớm hoặc cạy bằng vật cứng. Đôi khi do phơi nắng ngay. Hãy chờ vữa đủ cứng, dùng thao tác nhẹ nhàng. Bảo dưỡng ẩm đúng cách cũng giảm hẳn nứt chân.
Đôn bị lệch, vênh
Khuôn đặt trên mặt không phẳng sẽ cho đôn vênh. Lỗi này nhìn đơn giản nhưng gặp khá thường. Dùng thước thủy kiểm tra mặt bàn trước khi đặt khuôn. Với khuôn có nhiều mảnh, kiểm tra thêm độ khít để tránh lệch chéo.
Vết loang, đốm trên bề mặt
Phần lớn là do dầu tách khuôn bôi không đều. Lau sạch, bôi lại thật mỏng. Nếu khuôn lâu ngày xuống bề mặt, vết có thể lặp lại ở mọi mẻ. Lúc đó hãy cân nhắc đổi khuôn hoặc xử lý lại lòng khuôn. Bạn có thể tham khảo thêm bài về các loại khuôn đúc chậu ABS phổ biến để chọn loại bền hơn.
Một tình huống đáng nhớ: có lần xưởng bên mình đổ cả lô đôn thấy chân đều rỗ ở cùng một vị trí. Hóa ra khuôn có một lỗ thoát khí bị bít bởi vữa cũ. Thông lỗ xong, lô sau sạch hẳn. Bài học là khi lỗi lặp lại đúng một chỗ, hãy nhìn vào khuôn trước tiên.
Nên mua khuôn ở đâu cho yên tâm
Chọn nơi cho xem mẫu thật, giải thích rõ cấu tạo và hỗ trợ sau mua. Bạn có thể xem danh mục ở trang sản phẩm, hoặc gửi câu hỏi về [email protected]. Việc hỏi trước giúp bạn tránh nhầm mẫu.
Lời kết từ xưởng
Đúc đôn chân kỷ cần kiên nhẫn. Khuôn nhiều chi tiết, vữa phải mịn, tháo phải nhẹ tay. Nhưng khi chiếc đôn lên đúng nét, cảm giác rất đáng.
Chúng tôi mong những kinh nghiệm trên giúp bạn bớt đi những mẻ hỏng không đáng. Cứ bắt đầu với một khuôn, đổ thử, ghi lại, rồi cải tiến dần. Tay nghề được xây từ chính những mẻ như thế.
