Chọn chậu trồng cây nghe như chuyện nhỏ, nhưng nó quyết định rễ thở thế nào. Nó cũng quyết định cây sống được bao lâu. Xưởng của chúng tôi đúc chậu mỗi ngày. Vì thế bên mình gặp nhiều khách mua chậu đẹp về rồi cây vàng lá sau vài tuần. Gần như lần nào nguyên nhân cũng nằm ở chỗ chậu không hợp với cây.
Bài này đi từ nhu cầu của rễ, tới kích cỡ, tới chất liệu. Phần cuối là gợi ý cụ thể cho vài loại cây hay gặp trong nhà và ngoài sân. Bạn không cần nhớ hết. Chỉ cần nắm nguyên tắc rồi áp dụng theo cây của mình.
Cây cần rễ thoáng và cây cần giữ ẩm
Mỗi loại cây có thói quen rễ riêng. Hiểu thói quen đó là bước đầu để chọn chậu đúng. Cây sống ở vùng khô thường ghét úng. Cây quen vùng ẩm lại dễ héo nếu chậu thoát nước quá nhanh.
Nhóm cây cần rễ thoáng
Sen đá, xương rồng, lan, kim ngân và nhiều loại cây thân gỗ nhỏ thuộc nhóm này. Rễ chúng cần không khí quanh vùng gốc. Đất đọng nước vài ngày là rễ bắt đầu thối.
Với nhóm này, bên mình khuyên chọn chậu thành mỏng vừa phải. Đáy cần nhiều lỗ thoát và chân chậu nên kê cao. Chậu xi măng chưa phủ kín mặt trong có khả năng hút ẩm nhẹ, nên rất hợp.
Có một cách thử nhanh. Bạn nhấc chậu lên sau khi tưới đẫm, nhớ cảm giác về trọng lượng. Vài ngày sau nhấc lại. Cây ưa thoáng nên nhẹ đi rõ rệt trong ba bốn ngày, còn cây ưa ẩm thì chậu vẫn nặng tay.
Nhóm cây cần giữ ẩm
Ngược lại, dương xỉ, trầu bà, môn, cọ cảnh và nhiều cây lá lớn thích đất ẩm đều. Chúng héo nhanh nếu chậu thoát nước quá mạnh hoặc để ở nơi nắng gió.
Nhóm này hợp với chậu thành dày, ít bay hơi. Chậu xi măng đúc đặc và có lớp phủ bên trong sẽ giữ ẩm lâu hơn chậu đất nung mộc. Cây lá lớn cần chậu cao, đường kính vừa phải. Bạn có thể xem dòng khuôn chậu tròn để hình dung cỡ chậu hợp lý.
Chậu nhỏ, chậu vừa và chậu lớn
Nhiều người nghĩ chậu càng to cây càng lớn nhanh. Chuyện không hoàn toàn như vậy. Chậu quá rộng so với bộ rễ khiến đất giữ nước lâu mà rễ chưa hút kịp. Kết quả là úng.
Trước khi chọn cỡ, hãy đo bầu rễ chứ đừng đo thân lá. Phần trên mặt đất có thể to, nhưng rễ lại nhỏ gọn. Nhiều cây cảnh trồng lâu ngày có bộ rễ khá hẹp so với tán lá.
Chậu nhỏ
Chậu đường kính dưới 20 cm hợp với sen đá, cây để bàn và cây con mới giâm. Ưu điểm là gọn, dễ di chuyển. Nhược điểm là đất khô rất nhanh, nên bạn phải để mắt đến lịch tưới.
Chậu vừa
Từ 25 đến 40 cm là tầm chậu dùng nhiều nhất cho cây nội thất và cây ban công. Cỡ này đủ chỗ cho bộ rễ phát triển hai ba năm. Chúng tôi thường nói với khách: chọn chậu rộng hơn bầu rễ chừng 3 đến 5 cm mỗi bên, đừng rộng hơn nữa.
Chậu lớn
Chậu từ 50 cm trở lên dành cho cây thân gỗ, cây bóng mát hoặc bố cục tiểu cảnh. Chậu lớn nặng, khó xoay trở, nên nhớ chọn chỗ đặt xong rồi mới trồng. Một khách của bên mình từng đặt chậu lớn trên ban công tầng ba. Họ chưa tính đến sức chịu tải của sàn. Cuối cùng cả hai phải chuyển cây xuống sân, mất công gấp đôi.
Khi cây lớn dần, bạn thay chậu theo từng bước, mỗi lần tăng một cỡ. Cách trồng và thay chậu được chúng tôi nói kỹ hơn trong bài kỹ thuật trồng cây trong chậu đúng cách.
Chất liệu chậu ảnh hưởng thế nào
Chất liệu thay đổi cách đất giữ nước, giữ nhiệt và cả dáng cây trong không gian. Mỗi loại có điểm mạnh riêng, không có loại nào hoàn hảo cho mọi cây.
Chậu xi măng
Chậu xi măng nặng, vững, ít bị gió quật đổ. Thành dày giúp đất ít nóng lên giữa trưa. Vật liệu có độ kiềm nhẹ. Với cây ưa đất chua như một số loại hoa, bạn cần phủ lớp lót hoặc chọn đất trồng hợp.
Ưu điểm lớn khác là xi măng cho phép làm nhiều kiểu dáng và bề mặt. Bạn có thể sơn giả đá, gradient hay để mộc. Muốn xem cách hoàn thiện, đọc bài sơn chậu xi măng đẹp và bền màu.
Chậu nhựa
Chậu nhựa nhẹ, rẻ, giữ ẩm tốt và dễ vận chuyển. Chúng hợp với cây giống, cây trồng số lượng lớn hay đặt trên giàn. Nhược điểm là nóng lên nhanh dưới nắng và ít sang trọng. Nhiều nhà vườn lấy nhựa làm chậu trong. Họ bỏ nó vào chậu xi măng bên ngoài để vừa gọn vừa đẹp.
Chúng tôi từng thử trồng cùng một giống trầu bà trong ba loại chậu đặt cạnh nhau. Cây trong chậu nhựa ít phải tưới nhất. Cây trong chậu đất nung cần tưới thường xuyên hơn. Cây trong chậu xi măng ở mức giữa, lá lên màu đều và ít bị sốc nóng buổi trưa.
Chậu gốm và đất nung
Đất nung mộc thoáng, thoát nước tự nhiên, rất hợp cây ưa khô. Gốm tráng men giữ ẩm hơn, đẹp hơn nhưng dễ vỡ khi va chạm. Cả hai đều nặng và giòn, nên cân nhắc nếu nhà có trẻ nhỏ hoặc thú cưng hay chạy nhảy.
Chọn chậu trồng cây phổ biến: gợi ý cụ thể
Dưới đây là những gợi ý bên mình hay đưa ra khi khách hỏi. Đây là kinh nghiệm thực tế, bạn điều chỉnh theo điều kiện nhà mình.
- Sen đá, xương rồng: chậu nhỏ, thoát nước tốt, đáy nhiều lỗ.
- Kim tiền, lưỡi hổ, trầu bà: chậu vừa, đáy có lỗ, thành dày vừa phải.
- Cây ăn quả mini, cây bóng mát: chậu lớn, nặng, chọn thành dày để vững.
- Bonsai: chậu nông, rộng miệng, thường làm bằng xi măng hoặc đất nung.
- Lan: chậu thoáng, có nhiều khe hở hoặc chậu nhựa lưới.
- Hoa theo mùa: chậu hình chữ nhật dài đặt ban công rất tiện.
Chậu chữ nhật cho hoa và rau thơm
Hoa mười giờ, cúc hay rau thơm trồng thành hàng nhìn rất gọn. Chậu dài tiết kiệm diện tích và dễ chăm. Nếu muốn tự đúc chậu theo kích thước ban công, bạn có thể tham khảo các kiểu khuôn chậu chữ nhật hiện có.
Cây thân gỗ và bonsai
Cây thân gỗ cần chậu sâu, nặng, để trụ vững khi có gió. Bonsai thì ngược lại, ưa chậu nông để kiểm soát bộ rễ và tạo dáng. Với bonsai, chúng tôi thường chọn chậu xi măng màu trầm. Màu này làm nổi dáng thân và không giành sự chú ý của cây.
Bạn hứng thú với thế giới cây cảnh nói chung? Phần giới thiệu về cây cảnh trên Wikipedia khá dễ đọc.
Về màu sắc, bạn nên chọn chậu để hợp với cây và hợp với góc nhà. Chậu sáng màu làm không gian rộng hơn. Chậu tối màu tạo chiều sâu cho góc có nhiều ánh sáng. Cây hoa nhiều màu thì chọn chậu trung tính cho nhẹ mắt.
Đừng quên cân đối giữa tán cây và chậu. Chậu thường nên cao bằng khoảng một phần ba đến một phần hai chiều cao cây, tùy dáng. Quy tắc này không cứng nhắc, nhưng giúp bố cục nhìn cân đối hơn.
Chọn xong, kiểm tra lần cuối
Trước khi mua hay đúc chậu, hãy kiểm tra ba điều. Đáy chậu có lỗ thoát nước đủ lớn chưa. Cỡ chậu có rộng hơn bầu rễ vừa phải không. Chỗ đặt có chịu được trọng lượng chậu cộng đất và nước chưa.
Thiếu một trong ba điều đó, chậu đẹp mấy cũng khó giữ được cây khỏe. Cần trao đổi thêm về kích cỡ, bạn gửi thư về [email protected]. Bên mình sẽ tư vấn theo từng trường hợp.
