Khuôn đúc chậu ABS là loại khuôn nhựa cứng dùng để tạo hình chậu xi măng, chậu cảnh và đôn đế. Bên mình làm nghề đúc chậu đã nhiều năm. Từng mẻ đổ, từng lần tháo khuôn đều để lại bài học. Bài này gom lại những điều cơ bản nhất về khuôn ABS để bạn chọn đúng loại cho xưởng của mình.
Chúng tôi viết theo góc nhìn của người đứng xưởng. Không lý thuyết dài dòng. Chỉ nói những gì đã thấy, đã thử và đã sửa.
Khuôn ABS là gì
ABS là tên viết tắt của nhựa acrylonitrile butadiene styrene. Đây là loại nhựa nhiệt dẻo khá phổ biến. Nó cứng, bề mặt nhẵn và chịu va đập tốt hơn nhiều loại nhựa thông thường. Nếu muốn tìm hiểu thêm về bản chất vật liệu, bạn có thể đọc mô tả chi tiết về nhựa ABS trên Wikipedia.
Trong nghề đúc chậu, khuôn ABS được ép hoặc tạo hình thành lòng khuôn có hoa văn, gờ và độ nghiêng thành. Xi măng được đổ vào lòng khuôn đó. Sau khi đông cứng, ta tháo khuôn ra và có một chiếc chậu đúng hình dáng.
Vì sao xưởng ưa dùng nhựa ABS
Có ba lý do mà chúng tôi hay nghe thợ nhắc tới. Thứ nhất là bề mặt nhẵn. Chậu tháo ra ít phải chà, ít phải trám lại. Thứ hai là khuôn nhẹ, một người vẫn bê được khuôn cỡ vừa. Thứ ba là khuôn giữ form tốt qua nhiều lần đổ nếu được chăm đúng cách.
So với khuôn thạch cao hay khuôn cao su, khuôn ABS cứng hơn và ít bị phồng khi đổ. Bù lại, nó kén tay thợ ở khâu vệ sinh và bôi dầu tách khuôn. Bỏ qua hai khâu này, bề mặt khuôn xuống nhanh thấy rõ.
Điều cần kiểm tra khi nhận khuôn
Khi nhận khuôn mới, chúng tôi luôn soi lòng khuôn dưới đèn nghiêng. Vết xước, bọt khí hoặc chỗ mỏng sẽ lộ ra ngay. Sau đó ta sờ dọc đường mép. Mép khuôn phải đều và không có gờ thừa. Một vết sần nhỏ trong khuôn sẽ in nguyên lên mọi chiếc chậu về sau.
Chúng tôi cũng khuyên bạn ghi chép từng mẻ đổ: ngày, thời tiết, loại vữa, số chậu đạt. Sau vài tuần, bạn sẽ thấy khuôn nào hay lỗi và vì sao. Những ghi chép nhỏ này giúp chọn khuôn tiếp theo chính xác hơn rất nhiều.
Khuôn chậu tròn và chữ nhật
Hai dạng này bán chạy nhất vì chậu tròn và chậu chữ nhật hợp với hầu hết loại cây. Khuôn tròn thường có nhiều cỡ, từ chậu nhỏ để bàn đến chậu lớn đặt sân. Khuôn chữ nhật hợp trồng cây xếp hàng, làm ban công hoặc bồn dài ở hiên nhà.
Với khuôn tròn, thành khuôn nên có độ nghiêng nhẹ. Độ nghiêng giúp chậu tháo ra mà không kẹt. Nếu thành khuôn thẳng đứng hoàn toàn, thợ phải gõ nhiều hơn và dễ làm mẻ cạnh chậu.
Khuôn chữ nhật lại đòi hỏi bốn góc chắc. Chỗ góc là nơi xi măng dễ rỗ vì khí đọng. Vì vậy chúng tôi hay chọn khuôn có góc bo nhẹ thay vì góc vuông gắt. Chậu bo góc nhìn mềm hơn, và cũng bền hơn khi vận chuyển.
Nếu bạn đang cân nhắc cỡ khuôn cho xưởng nhỏ, hãy đọc thêm bài chọn khuôn chậu tròn cho xưởng nhỏ. Bên mình đã ghi lại cách tính cỡ theo nhu cầu bán h��ng. Bạn cũng có thể xem các mẫu hiện có ở trang khuôn chậu tròn của site.
Một tình huống ở xưởng
Có một xưởng nhỏ từng nhờ bên mình tư vấn. Họ mua toàn khuôn chữ nhật dài vì thấy đẹp. Đến mùa bán chậu để bàn, họ không có khuôn tròn nhỏ để đáp ứng. Cuối cùng họ phải bổ sung thêm khuôn, mất cả tuần chờ. Bài học rất đơn giản: đừng chỉ chọn theo cảm giác thích mắt.
Ngoài ra, hãy để ý hướng đổ. Khuôn tròn và chữ nhật cho phép đổ úp hoặc đổ ngửa, tùy mẫu. Mỗi cách cho một kiểu bề mặt khác nhau. Mặt đổ ngửa thường phải miết tay, còn mặt tiếp xúc khuôn lại nhẵn sẵn. Với chậu chữ nhật, bạn có thể xem thêm mẫu ở trang khuôn chậu chữ nhật.
Khuôn lục giác và bát giác
Khuôn lục giác tạo ra chậu sáu cạnh. Khuôn bát giác tạo chậu tám cạnh. Hai dạng này cho cảm giác khác hẳn chậu tròn. Chúng hợp với góc sân, bậc thềm, hoặc những chỗ muốn có điểm nhấn.
Chậu nhiều cạnh có lợi thế riêng. Mặt phẳng nhiều nên dễ khoe hoa văn hoặc màu sơn. Nhưng góc nhiều cũng đồng nghĩa nhiều mối nối trong khuôn. Mối nối nào kém sẽ để lại đường chỉ trên chậu.
Chúng tôi khuyên kiểm tra độ khít của các mặt khuôn trước khi đổ. Ghép thử, nhìn khe hở, rồi dùng tay lướt qua. Khe lớn quá thì xi măng chảy ra, mẻ đổ coi như hỏng. Bạn có thể tham khảo thêm các mẫu ở trang khuôn chậu bát giác và khuôn chậu lục giác.
- Lục giác: dễ xếp cạnh nhau thành cụm.
- Bát giác: nhìn gần tròn hơn, hợp cây dáng đứng.
Về trọng lượng, chậu nhiều cạnh thường nặng hơn chậu tròn cùng đường kính. Bạn nên tính trước chỗ đặt và cách vận chuyển. Một chiếc chậu đẹp nhưng không ai khiêng nổi sẽ khó bán.
Khuôn đôn chân kỷ
Đôn chân kỷ là phần đế đặt dưới chậu hoặc dưới chậu bonsai. Nó nâng chậu lên, tạo tầm nhìn và giúp thoát nước tốt hơn. Khuôn đôn chân kỷ thường có chân cao, đường nét cầu kỳ hơn khuôn chậu thường.
Vì chi tiết nhiều nên khuôn này kén cách đổ. Xi măng phải đủ lỏng để chảy vào các khe nhỏ. Nhưng lỏng quá thì chân yếu và dễ nứt. Muốn hiểu thêm, bạn đọc bài khuôn đôn chân kỷ là gì và cách dùng. Bên mình viết bài đó dành riêng cho người mới.
Chúng tôi từng đổ đôn chân kỷ bằng mẻ vữa hơi khô. Kết quả là chân đôn rỗ ở phần cong. Sau đó ta chỉnh lại độ sệt và rung kỹ hơn. Mẻ sau lên hình sắc nét hẳn. Nhìn lại mới thấy, cái khó nằm ở độ sệt của vữa, khuôn chỉ là một nửa câu chuyện.
Cách chọn loại khuôn phù hợp
Bắt đầu từ sản phẩm bạn định bán. Nếu khách của bạn là người chơi cây để bàn, hãy ưu tiên khuôn tròn nhỏ và chữ nhật nhỏ. Nếu bán cho quán cà phê hoặc sân vườn, khuôn cỡ lớn và khuôn nhiều cạnh sẽ hợp hơn.
Tiếp theo là năng lực của xưởng. Xưởng ít người nên bắt đầu bằng một hai dạng khuôn đơn giản. Làm quen tay rồi mới thêm dạng khó. Nhiều xưởng mua quá nhiều loại ngay từ đầu, rồi để khuôn nằm không.
Điểm thứ ba là chỗ cất. Khuôn ABS cần nơi khô ráo, thoáng, không phơi nắng gắt. Nếu mặt bằng chật, hãy chọn khuôn xếp chồng được. Bạn có thể xem toàn bộ danh mục ở trang sản phẩm khuôn chậu cảnh để so sánh trước khi quyết định.
Vài câu hỏi nên tự hỏi
Chiếc chậu này sẽ bán cho ai? Một mẻ đổ ra được bao nhiêu chiếc trong ngày? Khuôn có tháo dễ không? Nếu trả lời được ba câu này, bạn đã chọn đúng quá nửa. Phần còn lại là thử một mẻ nhỏ và xem kết quả.
Cuối cùng, hãy giữ liên lạc với bên cung cấp khuôn. Khi gặp lỗi lạ, một lời hỏi kịp thời đỡ mất nhiều mẻ. Bạn có thể nhắn qua email [email protected] nếu cần trao đổi thêm về mẫu.
Lời kết từ xưởng
Chọn khuôn không phải chuyện một lần. Xưởng lớn dần, nhu cầu đổi theo, bộ khuôn cũng phải điều chỉnh. Điều chúng tôi rút ra sau nhiều năm là hãy bắt đầu gọn, thử kỹ, rồi mở rộng.
Một bộ khuôn ABS tốt, được chăm đúng cách, sẽ theo xưởng rất lâu. Mỗi chiếc chậu tròn trịa, sắc cạnh là kết quả của cả khuôn lẫn tay nghề. Nếu bạn còn phân vân về loại nào, cứ bắt đầu với một mẫu nhỏ rồi quan sát. Kinh nghiệm thật sẽ nói rõ hơn mọi lời tư vấn.
