Bảo quản khuôn ABS là việc nhỏ nhưng quyết định tuổi thọ của cả bộ khuôn. Nhiều xưởng đầu tư khuôn tốt, rồi để hỏng chỉ vì thói quen dùng chưa đúng. Bên mình từng mất vài bộ khuôn như vậy, nên giờ rất kỹ khâu này. Bài viết dưới đây kể rõ từ nguyên nhân khuôn hỏng, cách vệ sinh, cách cất giữ đến lúc nên thay.
Chúng tôi viết ngắn gọn và dễ làm theo. Không cần dụng cụ đắt tiền, chỉ cần đều tay và có kỷ luật.
Vì sao khuôn ABS dễ hỏng
Nhựa ABS khá bền, nhưng không phải bất tử. Nó chịu tác động từ vữa xi măng, nhiệt, ánh nắng và cả cách người dùng thao tác. Hiểu những tác nhân này, bạn sẽ biết mình cần tránh gì.
Xi măng có tính kiềm, bám vào khuôn dễ để lại lớp cặn cứng. Lớp cặn này không tự mất đi. Mỗi mẻ đổ sau lại in thêm cặn lên bề mặt, khiến chậu sần. Muốn biết thêm về bản chất vật liệu, bạn có thể đọc giới thiệu về nhựa ABS để thấy vì sao nó cần được đối xử cẩn thận.
Nắng và nhiệt
Phơi khuôn dưới nắng gắt là lỗi phổ biến nhất. Nhựa nóng lên sẽ mềm nhẹ, và khi nguội có thể cong vênh. Khuôn cỡ lớn đặc biệt dễ bị. Chỉ một buổi phơi quên thu cũng đủ làm miệng khuôn méo. Từ đó chậu đổ ra không còn tròn đều.
Va đập và tháo khuôn thô bạo
Thợ vội thường dùng búa, tô vít hoặc que sắt để cạy khuôn. Làm vậy lòng khuôn nhanh xước. Mỗi vết xước nhỏ sẽ thành vết nổi trên mọi chiếc chậu về sau. Chúng tôi đặt riêng một cây cạy bằng nhựa hoặc gỗ mềm trong xưởng. Ai lấy dụng cụ kim loại cạy khuôn là bị nhắc ngay.
Hóa chất tẩy mạnh
Một số người dùng axit hoặc dung môi để cạo cặn xi măng. Cách này làm mờ và giòn bề mặt nhựa. Khuôn trông sạch ngay nhưng xuống nhanh về sau. Nếu phải dùng chất tẩy, hãy chọn loại nhẹ và thử trên một góc nhỏ trước.
Vệ sinh khuôn sau mỗi mẻ đúc
Thói quen tốt nhất là vệ sinh ngay sau khi tháo khuôn. Lúc này vữa còn ướt hoặc mới se, rất dễ lau. Để qua đêm, lớp vữa cứng lại và công lau gấp mấy lần.
Các bước chúng tôi thường làm như sau:
- Tháo chậu, gạt sạch vụn vữa còn bám.
- Rửa lòng khuôn bằng nước sạch.
- Dùng bàn chải lông mềm hoặc miếng bọt biển lau nhẹ.
- Lau khô bằng khăn sạch.
- Bôi một lớp dầu tách khuôn mỏng cho mẻ sau.
Chi tiết ở góc và hoa văn
Chỗ hoa văn, góc khuất là nơi vữa hay đọng. Dùng cọ nhỏ hoặc tăm bông để lấy hết. Nếu bỏ sót, mẻ sau góc này sẽ rỗ hoặc mất nét. Nhiều khi khuôn tưởng hỏng, nhiều lúc chỉ cần làm sạch kỹ hơn.
Về dầu tách khuôn
Dầu tách khuôn nên mỏng và đều. Bôi dày không làm tháo dễ hơn, ngược lại tạo vết loang và bọt trên bề mặt chậu. Chúng tôi dùng khăn mềm thấm dầu rồi lau một lượt. Sau đó đợi vài phút để dầu se mặt trước khi đổ vữa. Khâu này gắn liền với quy trình đúc chậu xi măng tại xưởng, nên đưa nó thành một bước cố định trong lịch làm việc.
Để dễ duy trì, chúng tôi treo một tờ lịch bảo dưỡng ngay cạnh khu rửa khuôn. Mỗi tuần kiểm tra một lần: lòng khuôn có xước mới không, mép có mẻ không, các mối ghép còn khít không. Ai kiểm tra thì ký tên vào tờ giấy. Nghe có vẻ cứng nhắc, nhưng nhờ vậy lỗi nhỏ được phát hiện sớm. Với khuôn chữ nhật dài, hãy chú ý thêm phần giữa thành khuôn, nơi hay bị võng nhất. Bạn có thể xem thêm mẫu khuôn chậu chữ nhật để hình dung các cỡ dài hay gặp.
Một mẹo nhỏ nữa là đặt riêng một thùng chứa nước rửa khuôn và lắng cặn. Cặn xi măng không nên đổ thẳng xuống cống vì sẽ gây tắc. Nước lắng trong, bạn có thể tái sử dụng để rửa lượt đầu. Vừa sạch xưởng vừa tiết kiệm nước.
Cách cất giữ khuôn
Sau khi khuôn sạch và khô, bước tiếp theo là cất đúng chỗ. Nơi cất nên khô ráo, thoáng, có mái che và tránh nắng trực tiếp. Nền kho phải phẳng để khuôn không bị võng.
Với khuôn có thể lồng nhau, chúng tôi lót một lớp vải mềm hoặc giấy giữa các lớp. Vậy là khuôn không dính vào nhau và không trầy. Nếu khuôn không lồng được, hãy xếp đứng trên giá, không chồng cao. Khuôn dưới cùng dễ bị ép biến dạng nếu chịu trọng lượng cả chồng.
Khuôn nhiều mảnh ghép
Với khuôn lục giác, bát giác hoặc đôn chân kỷ, các mảnh phụ rất dễ thất lạc. Chúng tôi dán nhãn hoặc buộc cả bộ bằng dây mềm. Nhờ vậy khi cần dùng lại, không phải đi tìm từng mảnh. Bạn có thể xem các dạng khuôn nhiều mặt ở trang sản phẩm khuôn chậu cảnh.
Mùa mưa ẩm
Mùa mưa, kho dễ ẩm và có nấm mốc. Khuôn ABS không bị mục như gỗ, nhưng ẩm lâu khiến bụi bẩn bám dai. Hãy lau khô kỹ trước khi cất. Nếu kho ẩm nặng, thêm gói hút ẩm hoặc mở cửa cho thoáng vào buổi nắng ráo.
Có lần, một xưởng quen bên mình để khuôn dưới mái tôn hở. Mưa tạt vào, nắng chiếu lại. Chỉ sau một mùa, bề mặt khuôn bạc màu và hơi sần. Họ dời kho sang chỗ kín hơn, và tình trạng không tệ thêm nữa. Chuyện nhỏ nhưng nhắc rằng chỗ cất quan trọng thế nào.
Cuối cùng, hãy tập thói quen nhìn khuôn bằng mắt trước khi đổ. Chỉ cần ba mươi giây. Soi lòng khuôn dưới đèn, sờ dọc mép, kiểm tra mối ghép. Thói quen nhỏ này đã cứu bên mình khỏi không ít mẻ hỏng.
Dấu hiệu khuôn cần thay
Dù chăm kỹ đến đâu, khuôn cũng có lúc hết vòng đời. Biết nhận ra sớm giúp bạn tránh đổ ra cả mẻ chậu lỗi. Dưới đây là những dấu hiệu bên mình hay dựa vào.
Dấu hiệu đầu tiên là bề mặt chậu sần dù đã vệ sinh kỹ. Điều đó cho thấy lòng khuôn đã mòn hoặc xước nhiều. Dấu hiệu thứ hai là khuôn cong, miệng không còn tròn hoặc không còn phẳng. Đặt khuôn lên mặt bàn, nếu thấy chênh là cần xem xét.
Vết nứt và mẻ
Nứt chân chim quanh các góc, hoặc mép khuôn bị mẻ, là tín hiệu rõ nhất. Vết nứt nhỏ có thể dán tạm, nhưng sẽ lan dần. Khi vữa đổ vào, nứt rộng ra và có thể rò rỉ. Lúc này thay khuôn sẽ kinh tế hơn tiếp tục cố.
Chậu ra khó tháo hơn trước
Nếu chậu bắt đầu dính khuôn nhiều hơn dù bôi dầu như cũ, bề mặt khuôn đã xuống. Chúng tôi từng thử đánh bóng nhẹ để khôi phục, và có kết quả với khuôn chỉ mới xuống nhẹ. Nhưng với khuôn đã mòn nhiều, cách này chỉ kéo dài thêm ít lâu.
Khi cần thay, hãy chọn lại theo nhu cầu thực tế của xưởng. Bài chọn khuôn chậu tròn cho xưởng nhỏ sẽ giúp bạn cân nhắc cỡ và số lượng. Cần trao đổi thêm, bạn có thể gửi email tới [email protected].
Lời kết từ xưởng
Chăm khuôn không tốn nhiều thời gian, chỉ cần thành nếp. Rửa ngay, lau khô, bôi dầu mỏng, cất nơi râm mát. Bốn việc đó giữ cho khuôn ổn định rất lâu.
Chúng tôi tin rằng xưởng làm ăn bền là xưởng biết giữ đồ nghề. Một bộ khuôn được chăm sóc tốt sẽ cho chậu đều tay, ít hao và đỡ phiền. Bạn hãy thử áp dụng từ mẻ đổ ngày mai.
