Sơn chậu xi măng là công đoạn quyết định chiếc chậu trông như hàng xưởng hay như đồ làm vội. Nhiều người đổ công đúc chậu rất kỹ, rồi sơn ẩu vài phút và chịu cảnh bong tróc sau một mùa mưa. Chúng tôi đã mắc lỗi này không ít lần trước khi rút ra được quy trình ổn định.
Bài viết dưới đây tổng hợp những gì bên mình làm thật ở xưởng. Từ xử lý bề mặt, chọn loại sơn, cho tới hai kiểu hoàn thiện được hỏi nhiều là giả đá và gradient. Cuối bài là cách giữ lớp sơn bền ngoài trời.
Chuẩn bị bề mặt trước khi sơn
Chậu xi măng mới tháo khuôn có độ kiềm cao và còn ẩm bên trong. Sơn ngay lúc này gần như chắc chắn sẽ phồng rộp. Vì vậy phần chuẩn bị luôn chiếm nhiều thời gian hơn phần sơn.
Để chậu khô và hạ kiềm
Bên mình để chậu khô tự nhiên ít nhất vài ngày sau khi đã dưỡng ẩm xong. Trời nồm thì để lâu hơn. Muốn biết chậu đã khô chưa, bạn úp một miếng ni lông kín lên mặt chậu chừng nửa ngày. Nếu mặt trong ni lông đọng hơi nước thì chậu vẫn còn ẩm.
Để hạ kiềm, nhiều thợ rửa chậu bằng nước pha giấm loãng rồi xả lại bằng nước sạch. Cách này đơn giản và hiệu quả với chậu nhỏ. Với số lượng lớn, bạn nên ngâm nước vài ngày để kiềm tan bớt.
Xử lý lỗ rỗ và mài nhẵn
Chậu đúc luôn có vài lỗ khí nhỏ và đường chỉ khuôn. Dùng giấy nhám mịn mài nhẹ cho phẳng, rồi lau sạch bụi bằng khăn ẩm. Lỗ rỗ sâu thì trám bằng bột trét mỏng, chờ khô và mài lại.
Nếu chậu được đúc từ khuôn chất lượng, bề mặt thường mịn sẵn, công mài giảm đi nhiều. Đó cũng là lý do bên mình luôn nhắc người mới chọn khuôn chậu tròn có thành khuôn nhẵn. Khuôn tốt giúp bạn bớt rỗ và bớt việc khi sơn.
Lớp lót chống kiềm
Sau khi bề mặt sạch và khô, bạn quét một lớp lót chống kiềm. Lớp này làm hai việc. Nó khóa kiềm không cho phá lớp màu phía trên, và tăng độ bám cho sơn. Bỏ qua bước này, màu sơn thường loang vệt sau vài tuần.
Chọn sơn chậu xi măng phù hợp
Thị trường có rất nhiều loại sơn, nhưng với chậu cảnh, bạn chỉ cần phân biệt vài nhóm chính. Điều quan trọng là chậu đặt ở đâu và chứa loại cây nào.
Sơn gốc nước và sơn gốc dầu
Sơn gốc nước dễ thi công, ít mùi, khô nhanh và dễ vệ sinh dụng cụ. Bên mình dùng loại này cho phần lớn chậu trang trí. Sơn gốc dầu bám chắc và chịu ẩm tốt hơn, nhưng mùi nặng và thời gian khô lâu hơn.
Với chậu ngoài trời, chọn sơn có ghi rõ khả năng chịu thời tiết. Sơn nội thất đẹp ở cửa hàng nhưng ra nắng mưa sẽ phai nhanh. Bạn có thể tham khảo nhóm sơn chậu cảnh mà site đang giới thiệu để so sánh các lựa chọn.
Màu sơn hợp với cây
Màu chậu ảnh hưởng đến cảm giác của cả góc cây. Chậu trắng hoặc xám nhạt làm lá xanh nổi bật. Chậu đất nung hay nâu trầm hợp với cây thân gỗ, bonsai. Chậu đen mờ nhìn sang nhưng hấp thụ nhiệt, nên cây rễ nông đặt chỗ nắng gắt cần cân nhắc.
Bạn còn phân vân chọn kiểu chậu theo cây? Bài cách chọn chậu cho từng loại cây cảnh sẽ giúp ích trước khi chọn màu.
Sơn phủ bảo vệ
Ngoài sơn màu, nên có một lớp phủ trong suốt để bảo vệ. Loại phủ mờ cho chậu vẻ tự nhiên như đá. Loại bóng cho cảm giác gốm men, nhưng dễ lộ vết xước. Chúng tôi chọn theo phong cách từng lô chậu.
Kỹ thuật sơn giả đá và sơn gradient
Hai kiểu hoàn thiện này làm chậu xi măng trông cao cấp hơn hẳn mà không cần thêm vật liệu đắt tiền. Chỉ cần kiên nhẫn và biết cách phối lớp.
Sơn giả đá từng bước
Bạn bắt đầu với lớp nền màu đá, ví dụ xám hoặc be. Chờ khô hẳn. Sau đó dùng bọt biển hoặc cọ khô chấm nhẹ một màu sậm hơn lên mặt chậu, chỉ chấm rải rác. Cuối cùng chấm thêm màu sáng hơn ở các cạnh nhô để tạo cảm giác phản sáng.
Điểm mấu chốt là đừng đều tay. Đá thật không có hoa văn lặp lại. Chúng tôi xoay chậu liên tục khi chấm, và thường chấm xong là lùi ra nhìn từ xa một lượt trước khi chấm tiếp. Làm kiểu này mỗi chiếc ra một vẻ, khách rất thích.
Một ví dụ bên mình từng làm là loạt chậu giả đá granit cho một quán cà phê sân vườn. Lớp nền xám, hai lớp chấm đen và trắng, rồi phủ mờ. Sau một mùa mưa, màu vẫn giữ ổn, chỉ có vài chiếc đặt sát mái hắt cần dặm lại.
Sơn gradient chuyển màu
Gradient là kiểu chuyển dần từ đậm sang nhạt, thường từ miệng xuống chân chậu hoặc ngược lại. Có hai cách làm chính. Cách thứ nhất là dùng súng phun, đổi màu dần khi phun. Cách thứ hai dùng cọ và bọt biển, pha màu trung gian rồi miết chồng mép.
Người mới nên làm bằng bọt biển trước. Bạn pha ba sắc độ từ đậm tới nhạt và quét từng dải ngang. Sau đó dùng bọt biển ẩm miết ranh giới cho hòa vào nhau. Làm nhanh khi sơn còn ướt, để khô rồi thì khó pha trộn.
Dáng chậu có đường cong như đôn chân kỷ khá hợp với gradient. Ánh sáng chạy theo bề mặt làm dải màu nổi hơn. Bạn thích kiểu nhiều mặt phẳng? Nhóm khuôn chậu bát giác cho nhiều chỗ để thử các dải màu khác nhau.
Một vài lỗi hay gặp
- Sơn lớp sau khi lớp trước chưa khô, gây nhăn hoặc lộ vệt cọ.
- Pha màu không đủ nên mỗi chậu trong cùng một lô lệch tông.
- Quên lót chống kiềm, màu bị loang.
Để tránh lệch tông, bên mình pha sẵn cả lô màu trong một thùng lớn và ghi lại công thức pha. Về sau muốn dặm hoặc làm thêm đợt mới, chỉ việc đối chiếu công thức.
Bảo vệ lớp sơn ngoài trời
Chậu ngoài trời chịu nắng, mưa, nhiệt độ thay đổi và cả nước tưới có chứa phân bón. Mọi thứ đều có thể bào mòn lớp sơn. Vài thói quen nhỏ giúp lớp sơn sống lâu hơn nhiều.
Phủ bảo vệ chống UV và nước
Một lớp phủ trong suốt có khả năng chống tia cực tím sẽ làm chậm quá trình phai màu. Phủ hai lớp mỏng thay vì một lớp dày. Lớp dày dễ nứt và đục màu khi gặp nóng lạnh thất thường.
Chú ý mặt trong và chân chậu
Mặt trong chậu thường tiếp xúc với đất ẩm, nên nếu sơn thì chỉ sơn đến mép trên. Nhiều xưởng bỏ qua phần chân chậu, mà đó lại là nơi hút ẩm từ nền. Phủ chống thấm ở đáy và chân giúp ngăn rêu và vết loang chân chậu.
Tránh để chậu ngâm nước đọng. Chân chậu nên kê cao một chút để nước thoát. Cách này giúp cả sơn lẫn rễ cây dễ chịu hơn.
Bảo dưỡng định kỳ
Mỗi năm một lần, bạn lau chậu bằng khăn ẩm, kiểm tra các vết nứt chân chim và dặm lại. Nếu lớp phủ mờ đi, quét thêm một lớp mỏng là đủ. Đừng chờ đến khi bong mảng mới xử lý, lúc đó thường phải mài và sơn lại từ đầu.
Chậu xi măng đúc đúng định mức, sơn đúng quy trình có thể dùng nhiều năm. Nếu quan tâm đến phần đúc, bạn đọc thêm quy trình đúc chậu xi măng tại xưởng của chúng tôi. Về bản chất vật liệu, bạn có thể tìm hiểu thêm về xi măng để hiểu vì sao bề mặt chậu cần hạ kiềm trước khi sơn.
Có câu hỏi về sơn hay màu, bạn gửi thư về [email protected]. Bên mình sẽ chia sẻ lại theo kinh nghiệm thực tế ở xưởng.
