Kỹ thuật trồng cây trong chậu không khó, nhưng sai một bước nhỏ là cây báo ngay. Lá rũ, vàng gốc hay rụng hàng loạt sau vài ngày thường là dấu hiệu của chuyện xảy ra dưới đáy chậu. Chúng tôi làm khuôn và đúc chậu nhiều năm, nên có dịp thấy rất nhiều trường hợp trồng hỏng.
Bài này đi theo thứ tự thật khi trồng. Bắt đầu từ lớp thoát nước, sang đất, rồi tới thao tác đặt cây. Cuối bài là những sai lầm hay gặp ở cây mới trồng. Bạn có thể làm theo luôn với một chậu cây trong nhà.
Lớp thoát nước đáy chậu
Rễ cây cần nước nhưng không chịu ngâm nước. Mọi chậu cây đều phải có đường cho nước dư thoát ra. Đây là phần nhiều người bỏ qua nhất.
Lỗ thoát nước
Đáy chậu cần ít nhất một lỗ, chậu lớn thì nhiều lỗ. Đường kính lỗ nên đủ để nước chảy mà đất không bị trôi. Với chậu xi măng, bên mình thiết kế sẵn lỗ ở khuôn nên nước thoát đều, không phải khoan sau và đỡ nứt đáy.
Bạn nên kê chậu cao khỏi mặt nền bằng chân đế nhỏ. Chậu đặt sát sàn dễ bị bít lỗ, nước đọng lại và rêu mọc. Một chiếc đĩa lót cũng được, nhưng nhớ đổ nước đọng trong đĩa sau mỗi lần tưới.
Vật liệu lót đáy
Nhiều người rải một lớp sỏi hoặc đá vụn dưới đáy chậu. Lớp này giúp nước chảy nhanh và không để đất chặn lỗ. Chúng tôi thường dùng đá sỏi nhỏ hoặc viên đất nung xốp, dày chừng 2 đến 4 cm với chậu cỡ vừa.
Phía trên lớp lót, đặt một miếng lưới hoặc vải lọc mỏng. Nó ngăn đất mịn trộn xuống lớp sỏi và làm tắc đường thoát. Đừng dùng giấy báo hay vải dày, chúng sẽ giữ nước và mục nhanh.
Một vài nhà vườn không thích lớp sỏi vì cho rằng nó nâng vùng nước đọng lên cao. Ý kiến đó có lý với chậu nhỏ và nông. Với chậu sâu hơn 25 cm, lớp lót vẫn mang lại lợi ích rõ ràng khi đất được phối trộn tốt.
Chọn và phối trộn đất trồng
Đất trong chậu khác đất vườn. Nó nằm trong không gian kín, nước không ngấm đi đâu, nên cần tơi xốp hơn nhiều. Đất vườn nén chặt sau vài lần tưới và bóp nghẹt rễ.
Thành phần cơ bản
Một hỗn hợp tốt cần có ba nhóm. Nhóm giữ ẩm và dinh dưỡng, như đất sạch, mùn dừa, phân hữu cơ hoai. Nhóm tạo độ tơi, như trấu hun, xơ dừa, perlite. Nhóm thoát nước, như cát thô hoặc sỏi nhỏ.
Với cây cảnh trong nhà thông thường, bên mình hay trộn theo thể tích: 2 phần đất sạch, 1 phần mùn dừa hoặc xơ dừa, 1 phần trấu hun hoặc perlite và một ít phân hữu cơ hoai. Đây là mức khởi đầu, bạn điều chỉnh theo loại cây.
Điều chỉnh theo từng nhóm cây
- Cây ưa khô như sen đá, xương rồng: tăng cát thô và sỏi, giảm mùn.
- Cây ưa ẩm như dương xỉ, trầu bà: tăng mùn dừa, giữ độ tơi.
- Cây thân gỗ, bonsai: thêm đất sét nung, hạt sỏi nhỏ để giữ dáng rễ.
Để biết cây của mình thuộc nhóm nào, đọc thêm bài cách chọn chậu cho từng loại cây cảnh. Loại chậu và loại đất luôn đi cùng nhau.
Độ pH cũng đáng để ý. Đa số cây cảnh ưa đất trung tính đến hơi chua. Nếu dùng chậu xi măng mới và nước tưới có độ cứng cao, đất có thể kiềm dần. Bạn nên theo dõi màu lá để điều chỉnh, ví dụ lá non vàng nhưng gân xanh thường báo hiệu đất quá kiềm.
Xử lý đất trước khi trồng
Đất mua sẵn thường sạch, nhưng đất tự trộn hay đất lấy ngoài vườn nên được làm sạch. Bạn có thể phơi nắng vài ngày, hoặc tưới nước nóng rồi để nguội. Cách này giúp giảm mầm bệnh và trứng sâu. Phân hữu cơ phải ủ hoai, nếu không sẽ sinh nhiệt làm cháy rễ non.
Kỹ thuật trồng cây trong chậu: các bước đặt cây
Khi đã có chậu và đất, thao tác đặt cây cần nhẹ tay và có thứ tự. Bên mình làm theo các bước sau.
Hãy chuẩn bị mọi thứ trước khi động vào cây. Chậu, đất, lớp lót, kéo tỉa và bình tưới đều nên nằm trong tầm tay. Rễ để hở lâu ngoài không khí sẽ khô và tổn thương. Làm gọn trong vài phút là tốt nhất.
Chuẩn bị và gỡ cây khỏi bầu cũ
Tưới nước cho cây khoảng nửa ngày trước, để bầu rễ ẩm và dễ gỡ. Nghiêng chậu cũ, bóp nhẹ hai bên, rồi nhấc cây ra. Đừng kéo thân. Nếu rễ cuộn thành vòng, dùng tay gỡ nhẹ hoặc tỉa bớt vài rễ cuộn thật dài.
Đặt cây và lấp đất
Rải lớp lót, lưới và một lớp đất dưới đáy. Đặt cây vào giữa chậu sao cho cổ rễ thấp hơn miệng chậu chừng 2 đến 3 cm. Khoảng trống này giúp nước tưới không tràn ra ngoài. Sau đó, đổ đất xung quanh, vừa đổ vừa lắc nhẹ cho đất len vào kẽ rễ.
Ấn đất vừa phải, không nén chặt. Bạn muốn rễ có chỗ thở. Phần đất nên ngang dưới cổ rễ chứ không lấp quá cao lên thân, vì thân bị vùi sẽ dễ thối.
Nếu cây có tán nặng hoặc cao, bạn cắm thêm một cọc nhỏ cạnh gốc để giữ thẳng trong tuần đầu. Buộc lỏng tay bằng dây mềm. Khi rễ đã bám đất, tháo cọc ra để thân tự chịu lực.
Tưới lần đầu và chọn chỗ đặt
Tưới đẫm cho nước chảy ra lỗ đáy. Lần tưới này giúp đất ôm rễ và đẩy bọt khí. Sau đó để cây ở nơi râm mát vài ngày cho phục hồi, rồi từ từ chuyển ra chỗ có nhiều ánh sáng hơn. Về lượng nước các lần sau, bạn xem trong bài tưới và bón cây cảnh đúng cách.
Khi trồng cây vào chậu đúc, hãy kiểm tra chậu trước. Chậu nên đã được rửa sạch bụi xi măng và để khô đủ lâu. Chậu mới còn kiềm có thể làm cây khó chịu trong những tuần đầu, nên ngâm nước hoặc rửa kỹ trước khi dùng.
Nếu bạn muốn tự làm chậu theo kích thước riêng, bên mình có các mẫu khuôn chậu tròn cho nhiều cỡ. Chậu phù hợp ngay từ đầu sẽ đỡ cho bạn một lần thay chậu.
Sai lầm khi trồng cây mới
Dưới đây là những lỗi chúng tôi gặp nhiều nhất khi khách mang cây đến hỏi vì sao chết.
Chậu quá to so với cây
Cây nhỏ trong chậu quá rộng hút nước chậm, đất ướt lâu. Rễ thối trước khi kịp phát triển. Hãy chọn chậu rộng hơn bầu rễ chỉ vài phân và nâng cỡ dần khi cây lớn.
Bỏ qua lỗ thoát nước
Có người dùng chậu đẹp không có lỗ để làm chậu chính. Nước đọng đáy và r�� chết dần mà bề ngoài không thấy gì. Nếu bắt buộc dùng chậu kín, hãy dùng chậu nhựa có lỗ đặt bên trong rồi lồng vào ngoài.
Bón phân sớm quá
Cây mới trồng đang phục hồi rễ. Bón phân ngay lúc này dễ làm cháy rễ non. Chờ chừng hai đến bốn tuần, khi thấy chồi mới hoặc lá mới, mới bắt đầu bón nhẹ.
Để cây ngay chỗ nắng gắt
Cây vừa đổi chỗ rất dễ sốc. Đặt thẳng ra nắng trưa khiến lá cháy và héo. Nên cho cây quen dần, tăng thời gian nắng từng chút một.
Một chuyện nhỏ bên mình từng gặp. Khách mua cây lộc vừng mini, trồng vào chậu đẹp, đổ đầy đất sát miệng và tưới mỗi ngày. Hai tuần sau cây vàng toàn bộ. Khi gỡ ra, rễ đã thối ở đáy vì chậu không đủ lỗ thoát. Sau khi đổi sang chậu có lỗ và thay đất tơi, cây hồi lại sau chừng một tháng.
Cây cảnh là thú chơi cần kiên nhẫn. Bạn có thể tìm hiểu thêm bối cảnh của cây cảnh để thấy mỗi nhóm cây có yêu cầu chăm sóc khác nhau. Còn khi cần góp ý về chậu hay khuôn, bạn gửi thư về [email protected].
