Cách đúc chậu khuôn ABS không khó, nhưng từng công đoạn nhỏ mới quyết định chậu thành phẩm đẹp hay nứt rỗ. Nhiều xưởng mới thường nghĩ đúc chậu chỉ là đổ hồ vào khuôn rồi chờ khô. Bài này đi qua đúng thứ tự, kèm lý do vì sao phải làm vậy.
Cách đúc chậu khuôn ABS: tóm tắt các bước chính
Nếu chỉ cần nắm nhanh, bạn cần một bộ khuôn ABS đủ, xi măng, cát mịn, nước sạch và dụng cụ trộn. Thứ tự làm là pha hồ, đổ khuôn, rung cho bọt khí thoát, chờ đông kết rồi mới tháo khuôn, cuối cùng là bảo dưỡng ẩm.
Đội ngũ mình thường chia việc thành ba nhóm lớn: chuẩn bị, đổ và đông kết, hoàn thiện. Mỗi nhóm có một điểm dễ sai, và hầu hết lỗi chậu về sau đều bắt nguồn từ đó.
Chuẩn bị vật liệu và khuôn trước khi đổ
Khuôn ABS là nền tảng của cả mẻ. Trước khi bắt đầu, hãy kiểm tra từng mảnh xem có nứt vỡ hay cong vênh không. Mép khuôn không khít thì hồ sẽ rỉ ra ngoài, và chậu thành phẩm sẽ bị lệch.
- Xi măng, cát mịn đã sàng, phụ gia nếu dùng.
- Nước sạch: nước giếng đã lắng hoặc nước máy.
- Dụng cụ: thùng trộn, cân hoặc ca đo, khăn lau, găng tay và kính bảo hộ.
Cát thô làm bề mặt chậu sần và yếu đi. Nước bẩn khiến xi măng kém đông kết, nên luôn dùng nước sạch.
Tỉ lệ pha hồ xi măng cho từng cỡ chậu
Tỉ lệ pha quyết định độ bền của chậu. Với chậu nhỏ, hồ nên hơi đặc để giữ hình khi tháo. Với chậu lớn, hồ cần dẻo hơn để đổ đều thành dày mà không bị võng.
Cách kiểm tra đơn giản: bóp một nắm hồ trong tay. Nếu nắm lại thành khối và không chảy nước là vừa. Nếu hồ chảy xuống kẽ ngón tay thì đã quá loãng, cần thêm xi măng.
Ví dụ thực tế: một khách làm đơn bốn chậu cỡ trung nhưng pha từng mẻ theo cảm tính, kết quả là hai chậu dày, hai chậu mỏng. Vì vậy, hãy cân đúng phần cho mỗi mẻ để các chậu đồng đều.
Đổ khuôn và rung đuổi bọt khí
Trước khi đổ, quét một lớp dầu tách khuôn mỏng lên bề mặt bên trong. Lớp này giúp chậu không dính khi tháo. Lớp dầu phải mỏng, nếu đọng thành vũng thì bề mặt chậu sẽ bị loang.
- Đổ hồ từ từ theo từng lớp, không đổ một lần cho đầy.
- Mỗi lớp gõ nhẹ quanh thành khuôn để bọt khí nổi lên.
- Với chậu cỡ vừa, thường đổ khoảng ba lớp.
Hồ đã đầy đều khi mặt hồ phẳng, không còn bọt nổi lên và tiếng gõ nghe đặc hơn. Nếu gõ vẫn vang rỗng, cần rung thêm vài lần nữa.
Thời gian đông kết và cách tháo khuôn
Đông kết không chỉ là khô bề mặt. Bên trong hồ vẫn còn yếu trong nhiều giờ liền. Ở nhiệt độ phòng bình thường, nên chờ tối thiểu khoảng 24 giờ trước khi tháo.
- Nới khuôn từ mép trên trước, rồi mới đến phần đáy.
- Không cạy mạnh một bên vì thành chậu rất dễ sứt.
- Nếu chậu dính khuôn, đổ ít nước ấm quanh mép để hồ mềm bớt, sau đó nới lại từ từ.
Bảo dưỡng chậu sau khi tháo khuôn
Chậu vừa tháo chưa đạt độ bền tối đa. Xi măng cần được giữ ẩm để đông kết hoàn toàn. Trong ba đến bảy ngày đầu, phủ bao tải ẩm lên chậu hoặc phun nước nhẹ mỗi ngày.
Đặt chậu ở chỗ thoáng, tránh nắng gắt và mưa trực tiếp. Nắng gắt làm bề mặt khô quá nhanh và dễ nứt chân chim.
Vết nứt chân chim nhỏ thì dặm lại bằng hồ mịn rồi phủ ẩm tiếp. Vết nứt lớn thì nên loại bỏ chậu đó, đừng cố vá.
Lỗi hay gặp khi đúc chậu ABS và cách khắc phục
- Bề mặt rỗ: thường do rung chưa đủ nên bọt khí còn kẹt. Rung kỹ hơn ở từng lớp, đặc biệt ở các góc.
- Chậu nứt: thường do pha hồ quá loãng hoặc tháo khi hồ chưa đủ cứng. Kiểm tra độ dẻo bằng tay và chờ đủ thời gian đông kết.
- Khuôn ố màu, dính hồ: vệ sinh ngay sau mỗi lần dùng bằng nước sạch và bàn chải mềm. Tuyệt đối không dùng vật cứng cạo.
Số liệu tham khảo cho một mẻ đúc
Bảng dưới đây là số liệu tham khảo rút ra từ kinh nghiệm thực tế của đội ngũ. Hãy thử lại với xi măng và cát của xưởng mình trước khi áp dụng cho đơn lớn.
| Loại chậu | Xi măng (kg/chậu) | Cát mịn (kg/chậu) | Thời gian đông kết |
|---|---|---|---|
| Chậu nhỏ | 2 | 4 | 24 giờ |
| Chậu vừa | 4 | 8 | 24–36 giờ |
| Chậu lớn | 8 | 16 | 36–48 giờ |
Mùa lạnh hoặc độ ẩm cao làm đông kết lâu hơn đáng kể. Vào những ngày này, cộng thêm thời gian chờ để tránh tháo sớm.
Khi nào nên bảo trì hoặc thay khuôn ABS
Khuôn ABS xuống cấp dần theo số mẻ. Dấu hiệu rõ nhất là biến dạng, chân khuôn nứt hoặc mép mòn làm chậu lệch. Khi thấy những dấu hiệu này, dừng lại kiểm tra thay vì cố chạy tiếp.
Để kéo dài tuổi thọ, vệ sinh sạch sau mỗi lần dùng, phơi khô và cất ở chỗ tránh nắng. Đừng xếp chồng khuôn khi còn ẩm, vì sẽ sinh mốc và làm cong mép.
Câu hỏi thường gặp khi đúc chậu khuôn ABS
Đúc chậu ABS mất bao lâu để có thành phẩm dùng được?
Thường mất khoảng ba đến năm ngày kể từ lúc đổ hồ, gồm thời gian đông kết và bảo dưỡng ẩm.
Có thể dùng khuôn ABS đúc được cả chậu xi măng lẫn chậu bê tông nhẹ không?
Được, nhưng cần điều chỉnh tỉ lệ và độ dẻo. Bê tông nhẹ có cốt liệu khác nên nên thử vài mẻ trước khi làm số lượng lớn.
Vì sao chậu mới đúc bị rỗ và cách tránh thế nào?
Rỗ thường do bọt khí chưa thoát hết. Đổ từng lớp mỏng, gõ quanh thành khuôn và rung đủ lâu trước khi để đông kết.
Nên mua khuôn ABS loại nào cho xưởng mới bắt đầu?
Chọn bộ khuôn có kích thước phổ biến và số lượng vừa đủ để chạy ổn định. Kiểm tra độ khít và độ dày thành khuôn trước khi mua.
Muốn tham khảo thêm về cách chọn khuôn theo quy mô, xem xưởng nhỏ nên bắt đầu từ đâu khi mua khuôn đúc chậu. Phần bảo quản khuôn sau nhiều mẻ có trong cách bảo quản khuôn ABS để dùng lâu. Khi đã đúc xong và muốn hoàn thiện bề mặt, đọc thêm cách sơn chậu xi măng đẹp và bền màu ngoài trời. Để hiểu thêm về quá trình đông kết, xem xi măng Portland. Nếu cần tư vấn thêm về khuôn, hãy ghé trang liên hệ của chúng tôi.
Lời khuyên cuối: đừng vội tăng số mẻ khi chưa nắm chắc tỉ lệ và thời gian của xưởng mình. Chạy thử vài mẻ nhỏ, ghi lại kết quả, rồi mới mở rộng.